کاکاجي په خپل ځائے کښې

 

دوست محمد خان کامل مومند

    

 د کږې ولې د اتمانزو د محب خېلو په کندي کښې د کاکاجي حجرې ته زۀ ډېر ځلې تلے يم. او بې د يو ځل نه........ چې هغه مازيګر د يو نيم کال د نظربندۍ د ګرانو سختو تېرولو نه پس د ډېره اسماعيل خان د بنديخانې نه راغلے وۀ او په بس کښې تقريبًا د دوؤ سوو ميلو د سفر کولو په وجه ستړے ستومانه وۀ او ډېر کسان د دۀ ليدونکي او د ډېرو کسانو دے ليدونکے وۀ. هرکله چې زۀ د کاکاجي ځائے ته تلے يم نو د ورځې لويه برخه مې هم هورې کله د حجرې د کوټې مخامخ خاتيز لوري ته د ډاګ د ونو لاندې او کله د ونو نه يو خوا ته په نمر د وخت او موسم مطابق تېره کړې ده او ما څو ځله ليدلي دي چې زما او زما د ملګري يا ملګرو نه علاوه کۀ چرې نور څوک هم د کاکاجي په واقفانو يا دوستانو يارانو کښې د هغۀ د ليدو دپاره راغلي دي نو ګېنټې ئې تېرې کړې دي. دا ځکه چې نۀ صرف مونږ او د کاکاجي نورو ليدونکو د هغۀ په ځائے کښې هغۀ سره په مجلس او چائې اوبۀ څښلو او ډوډۍ خوړلو کښې خوشحالي محسوسوله بلکه مونږه ټولو ته به د کاکاجي د خوشحالۍ هم خيال وۀ.

     زما او زما د ځنو ملګرو کاکاجي سره داسې تعلقات دي چې مونږ د هغۀ په ځائے کښې د کور د خلقو په شان يو خو سره د دې ما محسوسه کړې ده چې کاکاجي کښې په خپل ځائے کښې د خپل ځان د کوربتيا او زمونږ په حقله هم د مېلمستيا احساس او جذبه مدام ډېره زياته او جوته پاتې شوې ده او زمونږ په شان د خپلو بنيادمو په مېلمستيا او خاطر مدار کولو کښې هم هغۀ تل ډېره سرګرمي ښکاره کړې ده. کاکاجي د مېلمنو دپاره نۀ خو د لوئے مېز صوفو يا قالين څښتن دے او نۀ د هغوي دپاره د چرګانو او پسونو سرۀ کولو او ورتولو او يا د پلاؤ، زردې، فرنۍ ماغوتۍ تيارولو توان لري خو ګوندې د چا نواب، ارباب، خان يا ملک مېز ته يا په قالين او دسترخوان د هغۀ مېلمه داسې په خوشحالۍ او درناوي ناست وي لکه د کاکاجي د عجزې عاجزۍ اولسي شکور ته، د هغۀ امير يا غريب مېلمه. دا ځکه چې پښتانۀ وائې چې شکور او تالے مې مۀ ګوره تندے مې ګوره او مېلمه ته لکه چې د ورځې ما د کاکاجي تندے روڼ ليدلے دے نو د شپې به د څوارلسمې سپوږمۍ چا داسې روښانه نۀ وي ليدلے. د کاکاجي په ځائے کښې شوملو او د څو ورځو جمع کړې شوو کچو او سابۀ او د دڼيا چټنۍ سره کوم سکړک او د اختر په ورځ يا په هغه موقع (په دې ورځ) چې کاکاجي له نظربندۍ راخلاص شوے وۀ کومې نيمې غوړې نيمې سپورې وريژې او کوم چرګوړے او نغن او کومه حلوا خوړلې ده او د ښاريو اوسېدونکو خاص طور سره له خپله...... معياره پريوتې دم شوې کومې چائې چې مې څو ځله څښلي دي زۀ به د لويو زيارونو نه ډک اميرانه ضيافتونه او ټي پارټۍ د هغو مخې نۀ کړم. کېدے شي چې زۀ دا وېنا کاکاجي سره د خاص تعلق، مينې او احترام په وجه کوم. خو دا هم حقيقت دے چې د کاکاجي ښکلي او ښائسته شخصيت کومو اړخونو چې ځان زما په زړۀ کښې د مينې او احترام په ډول څيرلے دے هغه صفتونه او خوبۍ تل د هغۀ په شکور او تالي کښې هم د محبت او اخلاص په شکل څرګندوي او د مېلمه په ځان او جُثه کښې خورېږي او د هغۀ په رګ رګ پله پله او زړۀ ځيګر کښې ګرځي.

 

     زۀ د نائيټانو او نوابانو د مېلمنو نه د کاکاجي څو ځلې مېلمه کېدلو له کبله زيات وياړن يم او دا ځکه چې د هغوي خدمت بټلرانو، خانساماګانو او نوکرانو چاکرانو کړے دے او زما په خدمت کښې د يو لوړ شخصيت مالک او لوئے کردار څښتن د نائيټانو او نوابانو د سترګو ګل او د هغوي د کومي اغزے لکه سروه ولاړ او جوئے روان..... پاتې شوے دے.

 

     کاکاجي د سوچه او رتې پښتونولۍ جذبې سره سم د مېلمه خاطر مدار او خدمت مظمت کول د ايمان ګټه او نۀ کول ئې د ايمان زيان ګڼي. د کال ١٩٥١ء اګست د مينځو شپو ورځو خبره ده چې يوه ورځ سحر زمونږ خوږ دوست ښاغلے شېخ محمود مهمند زما ځائے ته راغے. په خبرو اترو کښې مې ترې د کاکاجي تپوس وکړو او ورته مې ووې چې څۀ چل دے چې ډېرې ورځې وشوې، کاکاجي ښار ته نۀ دے راغلے. شېخ صاحب راته ووې چې هغه خو يو څو ورځو راهسې ناجوړه دے. ما شېخ صاحب ته کړه چې زۀ خو به ئې تپوس له ورځم. اميد دے چې تۀ به هم راسره لاړ شې او ښه به وي چې شېدا صاحب ځان سره بوځو. شېخ صاحب دا خبره خوښه کړه او مونږ درې واړه اتمانزو ته لاړو. کاکاجي چې مونږ وليدلو نو ډېر خوشحاله شو او مونږه ئې هم په ليدو ډېر خوشحاله شو. ځکه چې اګر لا کمزورے وۀ خو رنځ ترې تلے وۀ. د پښتنې اتنې او يو ساعت خبرو اترو نه پس ترې مونږ اجازت وغوښتو او ورته مې ووې چې ښه به وي چې ارام وکړې. خو هغۀ غوښتل چې مونږ ورسره څۀ ساعت نور هم حصار شو  او لکه چې د هغې ورځې نه پس..... دا وخت زمونږ يو بل سره د پېژندګلو ډېره موده نۀ وه شوې. ما کاکاجي ليدلے کتلے او پېژندلے دے نو په دې بوډاوالي کښې په رنځورتيا کښې هم لکه چې ارام د هغۀ دپاره سودمند دے نو خپلو لويو او لوړو مقصدونو دپاره د کار کولو، زيار کاږلو او د هغوي ترسره رسېدلو، د اثرونو د ښکاره کېدلو د خوشحالۍ سره خپلو دوستانو ته نزديکت او د هغوي خبرې اورېدل او خپلې خبرې هغوي ته اورول چې دواړه لوريه پکښې د مقصد او ګپ دواړه قسمه خبرې شاملې دي. هم د کاکاجي دپاره د خوشحالۍ يوه ډېره لويه ذريعه ده او بيا خاص طور سره په داسې حال کښې چې کاکاجي کوربه او دوستان ئې مېلمانۀ وي.

 

     د کاکاجي په اصرار مونږه حصار شولو او بيا سره مشغولېدلو. په دې کښې د ډوډۍ وخت شو. د کاکاجي د حجرې په خوا کښې ولې ته جخت د کبابو کړے لګېدلے دے. هغۀ ته پخپله ودرېدو او مونږ دپاره ئې په کبابي کباب تيار کړل. هغۀ ئې راته سره د زيړو جوارو د سکړک کېښودل او راته ئې کړه چې په قبائلو کښې چې کوربه مېلمه ته ډوډۍ ږدي نو ورته کړي چې کۀ د دې نه مې ښه کولې شوې او نۀ مې وي کړي نو خدائې مې دې په ايمان خوار کړي نو کۀ ما هم ښه کولې شوې او نۀ مې وي کړې نو خدائے مې دې په ايمان خوار کړي.

     د دې نه پس کۀ ما د دغې جذبې مشاهده د کاکاجي په ځائے کښې پرله پسې کړے وي نو کۀ زۀ هغه د پښتونخوا د کوربتيا يوه مثالي نمونه ګڼم نو يقينًا په حقه يم او کۀ نن بيا د هغۀ د نظربندۍ په وجه د هغۀ د ځائے خالي کېدو په سبب دلګير او ناقلاره يم نو ما څوک ګرمولے شي؟

                                      (الفلاح ١٩٥٥ء پيښور)

♣♣♣

 

لالچ

 

ډاکټر سردار بهادر جمال

    

 زرشاد چې پنځۀ کاله پس د سعودي عرب نه خپل ملک ته راغلو نو يو ټېکسي ئې واخستو. د دۀ او د دۀ د ښځې ښارو دا غټ ارمان وۀ چې ځان ته يو ښۀ ښکلے کور جوړ کړي ځکه د زرشاد به دا کوشش وۀ چې د ډېرې نه ډېره مزدوري وکړي چې زياتې پېسې وګټي او د ښارو به دا کوشش وۀ چې په کور کښې د کمې نه کمه خرچه وکړي چې پېسې بچت کړي.

     لکه د نورو ورځو نن سحر چې زرشاد خپل ګاډے به سټېنډ ودرولو نو ډېر مړاوے مړاوے وۀ. ملګرو ترې تپوس وکړو چې زرشاده! نن دې طبېعت ولې خړ دے؟ خېر خو دے کنه؟ زرشاد د ناخوالۍ په خندا کښې ووې نامړه! بس هسې! بيا ئې سوړ اسوېلے وکړو او وې وئيل (ښځه مې د ماشوم بيماره ده) په دې خبره ملګرو زرشاد ته ووې نو بيا سټېنډ ته ولې راتلې، نېک بخته کور به وې کنه.

 

     زرشاد ووې الله به خېر کړي، زرينو ماسي راته ووې چې لا وخت پکښې ډېر دے، مازيګر ته به خبره رسي ما وې راشه کۀ يو ښۀ ټرپ ملاؤ شو.

 

     په لږ ساعت کښې سټېنډ خالي شو، ټول ټېکسيان په بکنګ لاړل. زرشاد حېران وۀ چې نن قسمت عجيبه ټوقه وکړه. نور کله خو زما ګاډے د سټېنډ نه اول وځي او چې نن څومره ماته د پېسو حاجت دے دومره وروستو پاتې شوم.

 

     زرشاد دا سوچونه کول چې په دې کښې دوه کسان د دۀ خوا ته راغلل، سلام ئې واچولو. زرشاد سلام واخستو. بيا هلکان د دۀ خوا ته رانزدې شول او زرشاد نه ئې پوښتنه وکړه: استاذ عجب خان ټېکسي ډرائيور تۀ ئې؟ زرشاد خُلۀ جوړوله چې نا! هغه خو په بکنګ تللے دے خو دۀ ورته ووې چې ولې خېر خو دے کنه؟ ګاډے پکار دے؟ هلکانو ورته ووې هو! ګاډے مو پکار دے. سورلۍ يُو. زرشاد ترې بيا په تلوار تپوس وکړو چرته به ځئ؟ هلکانو ورته ځائے وښودلو. زرشاد په زړۀ کښې ووې چې د کلي بانډې ټرپ دے، ښې پېسې دي پکښې، ولې ورته نۀ وايم چې زۀ عجب خان يم. نن خو ما ته د ډېرو پېسو ضرورت دے ځکه چې ډاکټرانې خو هم د ماشوم کېس د دوه درې زرو روپو نه کم نۀ کوي. زرشاد دوي ته ووې چې هو زۀ عجب خان يم، لاړ به شم درسره خو ځائے ډېر لرے دے. روغه ورځ رانه ځي، دوه زره روپۍ به راکوئ. هلکانو ورته ووې چې صحيح ده، تۀ خو زياتے نۀ کوې مونږ ته ښکاري چې مزل ډېر دے ځکه خو ستا په نوم راغلي يُو، ستا راته چا ډېر صفت کړے دے ګني ټېکسيان خو نور هم ډېر دي.

 

     زرشاد ګاډي ته کښېناستو. دواړه هلکان وروستو سيټ کښې کښېناستل او روان شول. څۀ وخت چې دوي د ښار نه ووتل او په جي ټي روډ ئې ګېنټه نيمه مزل وکړو نو هلکانو زرشاد ته ووې (عجب خان استاذ کۀ خوښه دې وي نو په لنډه لار به لاړ شو، ستا به تېل بچ شي او زمونږ به وخت بچت شي. د هلکانو په دې خبره دۀ ووې ډېره ښه ده او ګاډے ئې د لوئے روډ نه کچه لارې ته راواړولو او په لږ ساعت کښې په خوشې مېره ورګډ شول. دغه وخت هلکانو استاذ ته د ګاډي د ودرولو ووې. استاذ ګاډے ودرولو. هلکان د ګاډي مخې ته شول، زرشاد ئې د ګرېوان نه ونيولو او د ګاډي نه ئې بهر راښکلو او په تماچو ئې پرې بې واره بې واره ډزې وکړې. زرشاد په زمکه پرېوتو او هلکان په مخه لاړل . ګېنټه نيمه پس د خواوشا نه خلق د زرشاد خوا ته راجمع شول، په دې کښې د تاڼې پوليس هم راورسېدو او مړے ئې تاڼې ته يوړو. پوليس د زرشاد خپل خپلوان تاڼې ته راوغوښتل خو هغوي دا بيان ورکړو چې زمونږه چا سره هم دشمني تربګني نشته او د زرشاد لاش ئې خپل کلي ته يوړو.

     پوليس والا حېران وو چې ډرائېور په څۀ وژلے شوے دے. دشمني ئې هم چا سره نۀ وه، غلو، ډاکوانو هم نۀ دے وژلے ځکه چې ګاډے، کاغذونه او جېبونه ئې اماني وو.

 

     بله ورځ چې پوليس د تفتيش په غرض هغه ځائے ته راغلل چرته چې واقعه شوې وه نو پوليس خواوشا ونډ کښې د زميندارو نه تپوسونه وکړل خو هر يو به وئيل چې خان ما څوک نۀ دي ليدلي. خو څۀ وخت چې پوليس افسر د يو ګډبه نه تپوس وکړو نو هغۀ ورته په خپله ماته ګوډه ژبه کښې ووې جي نور نۀ يم خبر خو دغه وخت ما دوي سره خوا کښې د دغې خندق شا ته ګډې څرولې او دومره مې اورېدلي وو چې يو کس ډېر په زارۍ سره وئيل چې زۀ عجب خان نۀ يم ما دروغ وئيلي دي، زما نوم زرشاد دے او بيا ډزې شوې.

 

     د ګډبه دې بيان پوليس ته اسانه کړه. هغوي نېغ تاڼې ته لاړل او په عجب خان درج شوے اېف آئي آر ئې راوباسلو کوم چې د نن نه شل کاله وړاندې په عجب خان درج شوے وۀ چا چې د طاؤس بابا زوے ګلے وژلے وۀ. تفتيشي افسر د کېس فائل بندولو نه مخکښې په هغې دستخط وکړو او ځان سره ئې ووې: د ډېرو پېسو ګټلو شوق بې ګناه سړے ووژلو.

 

♣♣♣